Zoektocht naar wilde zalm, skyr en de stofwisselingstypen op IJsland
- jeroendriessen0
- 26 feb
- 5 minuten om te lezen
Bijgewerkt op: 7 apr
Als ik op vakantie ben, kijk ik altijd uit naar het ontdekken van plaatselijke voedingsvoorkeuren en traditionele gerechten. Dit keer was ik op IJsland. IJsland is een prachtig eiland met veel rauwe natuur. We hebben genoten van borrelende modderpoelen, watervallen, geisers, gletsjers, en natuurlijk de enige grote stad op het eiland: Reykjavik. De elementen laten zich hier gelden. We hebben regen, zon, vrieskou, sneeuwstorm, het noorderlicht, mist en windstoten met windkracht 8 meegemaakt. Vier seizoenen in slechts één week tijd: soms adembenemend mooi en soms behoorlijk spannend. Zo stonden we bijvoorbeeld 2,5 uur met de auto stil in een sneeuwstorm.
Op zoek naar wilde zalm
Kijkend naar voeding staat IJsland vooral bekend om vis, melk en lams/schapenvlees. Er wordt ook veel brood gegeten. Denk bij vis aan zalm, scod (kabeljauw) en gefermenteerde haai. De eerste twee heb ik uiteraard geprobeerd, maar de laatste heb ik aan mij voorbij laten gaan. Daarnaast kennen we natuurlijk het van IJsland afkomstige Skyr (kwark).
Zalm vind ik zelf erg lekker. In de Nederlandse supermarkten is er, als je wat moeite doet, wilde zalm te vinden. Vaak is dit dan Sockeye zalm. Wilde zalm bevat meer omega 3 dan gekweekte zalm en is rijker aan mineralen. Vandaar dat dit mijn voorkeur heeft. Het dieet van de wilde zalm is natuurlijker, vrij van antibiotica en groeihormonen die mogelijk wel bij kweekzalm worden gebruikt.
De grootste tegenvaller voor mij qua voeding in IJsland was dat het erg lastig was om wilde zalm te vinden. Ik heb gezocht in verschillende supermarkten, groot en klein, en in enkele restaurants en hotels, maar zonder succes. De gemiddelde IJslander en zeker de gemiddelde toerist zal dus niet zo snel aan wilde zalm komen.
Voor wat betreft vis is de kans groter dat je wilde kabeljauw op je bord krijgt. De kweek van kabeljauw in IJsland is namelijk kleinschaliger. Ik heb gebakken kabeljauw geprobeerd in een hotel nabij Vic (zuiden van IJsland) en deze was goed te doen, zeker in combinatie met wat lekkere groenten en kruiden zoals dille en zeezout. Kabeljauw is minder vet dan zalm en heeft een meer neutrale smaak. Helaas bevat kabeljauw minder van de goede omega 3 vetten, maar het is nog steeds een gezonde vis om te eten.
Voor mij wegen de voordelen van goede (wilde) vis altijd op tegen de nadelen van de mogelijk aanwezige zware metalen, zoals kwik. Omega 3 in zalm werkt ontstekingsremmend en kan een belangrijke preventieve rol spelen bij neurodegeneratieve ziekten. DHA in omega 3 kan de ophoping van amyloïde-bèta-plaques in de hersenen namelijk beperken, wat cognitieve achteruitgang kan tegengaan. Hier lees je meer over in mijn 3e blog over cognitieve achteruitgang (coming soon).
Wil je brood beperken? Ja, daar zijn vaak goede redenen voor. Dan hoor je vaak dat mensen bang zijn dat ze te weinig jodium binnenkrijgen. Nog een reden om regelmatig kabeljauw te eten: het is namelijk een rijke bron van jodium.
Is Skyr gezond?
Natuurlijk vond ik ook een hoop zuivel in de schappen in IJsland. Skyr is het traditionele zuivelproduct in IJsland. Het is in Nederland ook in de supermarkt te vinden en je hebt het vast wel eens geprobeerd. Het is een wat dikkere kwark, vetarm maar romig en met veel eiwitten. Het smaakt licht zuur, maar milder dan yoghurt. Zelf ben ik geen grote voorstander van koemelkproducten. Vanuit de Chinese voedingsleer staan ze bekend als dampvormend. In de praktijk merk ik dat mensen met spijsverteringsproblemen beter weg kunnen blijven van koemelkproducten. Ruim 1 op de 10 Nederlanders produceert het lactase-enzym niet, wat de afbraak van lactose onmogelijk maakt. Hierdoor ontstaan spijsverteringsproblemen. Persoonlijk denk ik dat dit percentage een stuk hoger ligt.
Bij topsporters is kwark vanwege de eiwitten nog steeds immens populair. Ik las ooit in een boek van Tom Dumoulin dat hij per dag wel een liter kwark moest eten voor herstel en spieropbouw. Helaas bleek hij hier helemaal niet goed op te reageren, met darmproblemen en een energielek als gevolg. Zelf kan ik hier ook over meepraten. Dus wil je spiermassa opbouwen of snel herstellen? Staar je alsjeblieft niet blind op melkproducten. Daarnaast heb je Skyr en Skyr met een smaakje, lees: suiker. Dat werkt spieropbouw juist tegen. Die laatste raad ik dus sowieso niemand aan.
Wat mij verder opviel in de IJslandse supermarkt was het grote aanbod van lactosevrije zuivel. Er was bijvoorbeeld een schap van 1 bij 1 meter gevuld met lactosevrije kaassoorten. Opvallend genoeg was de prijs hiervan lager dan de normale “Goudse” kaas van hetzelfde merk. Dit kan helpen bij lactose-intolerantie. Het toevoegen van lactase-enzymen aan kaas is de manier om deze kaas te produceren. Het lijkt mij een verantwoord proces zonder al te veel onnodige bewerking. Ik zie dit dus niet als een ultrabewerkt product. Qua smaak vond ik het niet erg verschillen ten opzichte van de gewone kaas.
Waar zitten de IJslanders?
Melk, schapenvlees, vis. Wat zou het stofwisselingstype nu zijn van IJslanders? Ook deze keer had ik weer een aantal vragenlijsten meegenomen om zo een eerste indruk te krijgen van het stofwisselingstype van IJslanders. Maar het vinden van IJslanders was lastiger dan gedacht. Bijna net zo moeilijk als het vinden van wilde zalm. In hotels, pensions, restaurants, koffietentjes, musea en supermarkten werken vooral mensen uit Oost-Europa. Het blijkt dat Polen wel 5-10% uitmaken van de populatie op IJsland. Ze werken vooral in het toerisme en de horeca. Sinds de toetreding van Polen tot de EU zijn er namelijk veel Oost-Europeanen naar IJsland geëmigreerd.
Zo kwam ik in een lunchtentje waar slechts 1 van de 10 medewerkers uit IJsland kwam. In een hotel in het zuiden van IJsland werkte er maar 1 IJslander op een totaal personeelsbestand van 30 mensen. Als ik een goed beeld had willen krijgen van het stofwisselingstype van een Pool, dan was ik deze vakantie zeker geslaagd. Helaas heb ik maar twee IJslanders gevonden die tijd hadden om de vragenlijst te beantwoorden. Beiden kwamen uit op het gebalanceerde type, maar met een neiging naar het eiwit/vet type stofwisseling. Ik moet zeggen: niet geheel verbazend. De IJslandse omgeving en de temperaturen maken het moeilijk om groenten en granen te kweken. Ondertussen worden er in geothermische kassen wel heel wat groenten verbouwd, maar een rijst- of tarweveld zal je er niet snel aantreffen.
Een voedingspatroon voor het gebalanceerde stofwisselingstype betekent: 20% vet, 35% eiwitten en 45% koolhydraten (waarvan een klein deel uit zetmeelrijke bronnen) per maaltijd. En eiwitten zowel uit purine-arme als purinerijke bronnen. Eigenlijk is dit de fijnste en makkelijkste stofwisseling om te hebben. Je mag dan voedingsmiddelen nuttigen die zowel geschikt zijn voor het ene als het andere uiterste van het stofwisselingsspectrum.
De prijzen in IJsland
Wat viel mij verder op aan IJsland? De prijzen. Ja, het is een eiland en er moet veel geïmporteerd worden. De lonen zijn er hoog en er is veel vraag vanwege het toerisme. Qua voeding is bijna alles duurder dan in Nederland. Of je nou naar de supermarkt gaat of gaat eten in een restaurant: je zult even 2x knipperen met je ogen als je de omrekening van IJslandse Kronen naar Euro’s voltooid hebt. Hieronder een aantal aansprekende voorbeelden en hoeveel het ongeveer duurder is dan in Nederland:
Haver 1 kilo: € 1,50 (0% duurder)
Zalm gerookt 100g (geen wilde): € 6,00 (20% duurder)
Blauwe bessen 500 gram - niet bio: € 8,28 (21% duurder)
10 eieren scharrel: € 5,00 (27% duurder)
Kipfilet 1 kg - niet bio: € 19,11 (46% duurder)
Koffie zwart restaurant: € 5,18 (59% duurder)
Rundergehakt 500 gram - niet bio: € 9,66 (64% duurder)
Tomatensoep restaurant: € 19,94 (100% duurder)
Courgette 1 stuk – niet bio: € 2,41 (201% duurder)
Desalniettemin is dit absoluut geen reden om IJsland te mijden. Het is gewoon een uniek land met een prachtige, indrukwekkende en soms mysterieuze natuur. Absoluut de moeite waard om los te komen van je drukke bestaan in Nederland. En mocht je erheen gaan en vind je er wilde zalm, laat het mij dan gerust even weten! :)
P.s. Geïnteresseerd in voedingsadvies of voedingscoaching? Je hebt nog 4 dagen de tijd om 10% korting te verzilveren in verband met het 5-jarig bestaan van Regie over je energie!
Stay Healthy,
Jeroen
Opmerkingen